Arthur Pink | Sumienie i oskarżające serce

Sumienie jest jednym z najwspanialszych darów, jakie Bóg złożył w każdym człowieku. Jest niewidzialne, nie można go dotknąć ani zobaczyć, a jednak często przemawia z większą siłą niż najgłośniejszy głos. Potrafi zakłócić sen, odebrać spokój lub napełnić serce cichą radością. Nawet ludzie, którzy nigdy nie trzymali Biblii w rękach, wiedzą, że są rzeczy, których nie powinni robić. Dlaczego?

Arthur Pink pisze:

"Niewątpliwym faktem jest to, że sumienie posiada nad człowiekiem taki autorytet, którego nie da się wyjaśnić inaczej, jak tylko tym, że jest ono głosem Boga w jego wnętrzu... Bóg nie pozostawił siebie bez świadectwa nie tylko pośród stworzenia (Dz 14:17), ale także we wnętrzu człowieka. Nie ma rozumnej osoby, która choć raz nie odczuła uderzeń własnego sumienia."

Już apostoł Paweł napisał:

„Kiedy bowiem poganie, którzy nie mają Prawa, idąc za naturą czynią właśnie to, co nakazuje Prawo, to ludzie ci, nie posiadając Prawa, sami dla siebie są Prawem. (15)  Dają dowód, że treść Prawa jest wypisana w ich sercach, przy czym sumienie ich jest niczym świadek, który w myślach oskarża ich lub bierze w obronę,” (BWP, Rzymian 2:14–15)

Sumienie jest świadkiem Boga

Świat często mówi, że sumienie to jedynie efekt wychowania, kultury albo ewolucji. Biblia pokazuje jednak coś znacznie głębszego.

Sumienie jest świadkiem.

Nie jest ono Bogiem, ale wskazuje na Boga.

Podobnie jak kompas nie tworzy północy, lecz ją pokazuje, tak sumienie nie ustanawia dobra i zła. Ono jedynie przypomina człowiekowi, że istnieje moralny Autorytet wyższy od niego samego.

Dlatego nawet ludzie, którzy zaprzeczają istnieniu Boga, często mówią:

• „Nie mogę sobie tego wybaczyć.”

• „To było złe.”

• „Powinienem był postąpić inaczej.”

Skąd bierze się owo „powinienem”?

Jeżeli człowiek jest jedynie przypadkowym zbiorem atomów, dlaczego miałby odczuwać winę? Kamienie nie mają wyrzutów sumienia. Zwierzęta nie przeżywają moralnej skruchy. Człowiek natomiast został stworzony na obraz Boga i nosi w sobie ślad Jego moralnego prawa.

Sumienie potrafi boleć

Każdy zna ten moment.

Może powiedzieliśmy coś, czego nie powinniśmy. Może oszukaliśmy. Może skrzywdziliśmy kogoś słowem.

Nikt nas nie widział.

A jednak coś wewnątrz mówi:

„To było złe.”

Psalmista Dawid doświadczył tego po swoim grzechu:

„Dopóki milczałem, schnęły kości moje od ustawicznego narzekania mego. Bo dniem i nocą ciążyła nade mną ręka twoja.” (Psalm 32:3–4)

To nie był jedynie stres.

To było sumienie poruszone przez Boga.

Bóg w swojej łasce nie pozwala człowiekowi spokojnie żyć w grzechu. Wyrzuty sumienia są często jednym z Jego najbardziej miłosiernych narzędzi. Są jak ból w ciele, który ostrzega przed chorobą.

Ale sumienie nie jest nieomylne

Choć sumienie jest darem Boga, nie jest ono doskonałym przewodnikiem.

Może być źle ukształtowane, zbyt surowe a także stępione.

Paweł mówi o ludziach, których sumienie zostało „wypalone” (1 Tymoteusza 4:2).

Człowiek może tak długo zagłuszać głos sumienia, że przestaje go słyszeć. To jedna z najbardziej przerażających rzeczy, jakie mogą spotkać człowieka.

Tak jak alarm, którego nikt nie naprawia, w końcu przestaje ostrzegać.

Dlatego sumienie musi być nieustannie kształtowane przez Słowo Boże. Nie nasze uczucia mają decydować o tym, co jest dobre, lecz Boże objawienie.

Ewangelia oczyszcza sumienie

Jest jednak jeszcze głębszy problem.

Nawet najbardziej wrażliwe sumienie nie potrafi usunąć winy. Może oskarżać, przypominać, boleć. Ale nie potrafi przebaczyć.

Dlatego potrzebujemy Chrystusa.

Autor Listu do Hebrajczyków pisze:

„O ileż bardziej krew Chrystusa... oczyści wasze sumienie od martwych uczynków, abyście służyli Bogu żywemu.” (Hebrajczyków 9:14)

To jest dobra nowina.

Sumienie mówi:

„Jesteś winny.”

Ewangelia odpowiada:

„Chrystus zapłacił za winę wszystkich, którzy do Niego przychodzą ze skruchą i wiarą.”

Nie oznacza to, że wierzący nigdy więcej nie odczuje wyrzutów sumienia. Oznacza jednak, że nie żyje już pod potępieniem. Gdy upada, nie ucieka przed Bogiem jak Adam w ogrodzie, lecz biegnie do Ojca, który przebacza przez Jezusa Chrystusa.

Zastosowanie

Gdy sumienie cię oskarża, nie zagłuszaj go rozrywką, pracą ani wymówkami. Zadaj sobie pytanie:

• Czy Bóg wskazuje mi grzech, z którego powinienem sie opamiętać?

• Czy moje sumienie jest kształtowane przez Słowo Boże, czy przez kulturę i własne uczucia?

• Czy szukam jedynie uciszenia sumienia, czy prawdziwego oczyszczenia przez krew Chrystusa?

Bóg pozostawił świadectwo swojej obecności nie tylko w gwiazdach, górach i pięknie stworzenia. Pozostawił także cichy głos w ludzkim sercu. Sumienie jest niczym dzwon alarmowy, który przypomina, że istnieje Święty Sędzia.

Ale ten sam Bóg, który przemawia przez sumienie, przemówił najpełniej przez swojego Syna. Dlatego nie zatrzymuj się jedynie na głosie oskarżenia. Idź do Chrystusa, który nie tylko ujawnia grzech, lecz także przebacza go wszystkim, którzy ufają Jemu.

Bo jedynie oczyszczone przez Ewangelię sumienie może zaznać prawdziwego pokoju przed Bogiem.

______________________

1 Jana 3:19–20:

„Po tym poznamy, że jesteśmy z prawdy, i uspokoimy przed nim nasze serce. Bo jeśli nasze serce nas oskarża, Bóg jest większy niż nasze serce i wie wszystko.” (BW)

To jeden z tych fragmentów, które często są źle rozumiane. Wyrwany z kontekstu może brzmieć tak, jakby Jan mówił: „Nie przejmuj się swoim sumieniem.” Ale nie o to chodzi.

Czym jest „serce”?

W języku biblijnym serce to nie tylko uczucia. To całe wewnętrzne życie człowieka: sumienie, myśli, pragnienia i samoocena. W tym fragmencie serce pełni funkcję podobną do sumienia – oskarża człowieka o jego niedoskonałość i grzech.

Jan wie, że nawet prawdziwy chrześcijanin będzie doświadczał chwil, gdy jego serce mówi:

• „Nie jesteś wystarczająco dobry.”

• „Bóg już cię nie chce.”

• „Po tym, co zrobiłeś, nie możesz mieć pokoju.”

Takie oskarżenia mogą wynikać z rzeczywistego grzechu, ale mogą też być wyolbrzymione przez słabe, nadwrażliwe sumienie.

„Bóg jest większy niż nasze serce”

To zdanie jest ogromnym pocieszeniem.

Jan nie mówi, że serce zawsze się myli.

Nie mówi też, że zawsze ma rację.

Mówi natomiast, że ostatecznym autorytetem nie jest nasze serce, lecz Bóg.

Jeżeli człowiek żyje w opamiętaniu, ufa Chrystusowi i stara się chodzić w światłości, to nawet wtedy jego serce może go oskarżać bardziej, niż oskarża go sam Bóg.

Innymi słowy:

• sumienie jest ważnym świadkiem,

• ale nie jest najwyższym sędzią.

Najwyższym Sędzią jest Bóg.

A co, jeśli sumienie oskarża słusznie?

Tutaj trzeba zachować równowagę.

Są ludzie, którzy uspokajają swoje sumienie, choć żyją w świadomym grzechu. Ten tekst nie jest dla nich wymówką.

Cały list Jana mówi bardzo wyraźnie:

„Jeśli mówimy, że mamy z nim społeczność, a chodzimy w ciemności, kłamiemy...” (1 J 1:6)

Jeżeli sumienie oskarża z powodu niewyznanego grzechu, właściwą odpowiedzią nie jest ignorowanie go, lecz wyznanie grzechu.

„Jeśli wyznajemy grzechy swoje, wierny jest Bóg i sprawiedliwy i odpuści nam grzechy...” (1 J 1:9)

A co, jeśli serce oskarża mimo opamiętania?

To właśnie wydaje się być główną myślą Jana.

Wyobraź sobie wierzącego, który:

• wyznał swój grzech,

• zaufał obietnicy przebaczenia,

• pragnie żyć dla Boga, a jednak wciąż słyszy wewnętrzny głos: „Nie jesteś godzien.”

Jan odpowiada: „Spójrz nie na swoje serce, ale na Boga. On wie wszystko.”

On wie nie tylko o twoim grzechu.

Wie również:

• że należysz do Chrystusa,

• że żałujesz grzechu,

• że pragniesz Mu służyć,

• że zostałeś usprawiedliwiony przez krew Jezusa.

Serce widzi tylko fragment obrazu. Bóg widzi całość.

Jak to pogodzić z nauką o sumieniu?

Arthur Pink miał rację, mówiąc, że sumienie jest świadkiem Boga. Nie należy go lekceważyć ani zagłuszać.

Ale Jan przypomina, że sumienie nie jest nieomylne.

Można to ująć w prosty sposób:

• Sumienie jest jak alarm. Ma ostrzec przed niebezpieczeństwem.

• Biblia jest mapą. Pokazuje, co rzeczywiście jest grzechem.

• Bóg jest Sędzią. To On wydaje ostateczny wyrok.

• Chrystus jest Zbawicielem. On usuwa winę, której samo sumienie usunąć nie potrafi.

Dlatego zdrowe chrześcijańskie życie nie polega ani na zagłuszaniu sumienia, ani na niewolniczym podążaniu za każdym jego oskarżeniem. Polega na poddawaniu sumienia Bożemu Słowu i Ewangelii.

John Stott trafnie zauważył, że chrześcijanin nie powinien opierać swojej pewności zbawienia na zmiennych uczuciach własnego serca, lecz na obiektywnych obietnicach Boga. Serce może się wahać, oskarżać lub mylić, ale Boży wyrok nad tym, kto jest w Chrystusie, pozostaje niezmienny. Dlatego, gdy serce oskarża po szczerej skrusze, wierzący nie zaprzecza swojemu grzechowi – przypomina sobie, że „Bóg jest większy niż nasze serce i wie wszystko”. To nie uczucia, lecz Boża łaska ma ostatnie słowo.

____________________________

Pewnego jesiennego popołudnia w starym zborze panowała cisza. Większość ludzi już wyszła po nabożeństwie. Tylko w ostatniej ławce siedział młody mężczyzna, Adam. Biblia leżała otwarta na kolanach, ale od kilku minut nie przewrócił ani jednej strony.

Starszy zboru, brat Marek, zauważył go i podszedł.

– Mogę się dosiąść?

Adam skinął głową.

– Oczywiście.

Przez chwilę obaj milczeli.

– Coś cię trapi?

Adam westchnął.

– Czytam pierwszy list Jana. Jest tam napisane: „Jeśli nasze serce nas oskarża, Bóg jest większy niż nasze serce”. Nie rozumiem tego.

– Co dokładnie?

– Wszędzie słyszę, że trzeba słuchać sumienia. Że sumienie jest głosem Boga. A tutaj wygląda, jakby Jan mówił, żeby go nie słuchać. To jak jest?

Marek uśmiechnął się.

– Dobre pytanie. Powiedz najpierw, dlaczego cię to poruszyło.

Adam długo obracał Biblię w dłoniach.

– Bo moje serce oskarża mnie bez przerwy.

– O co?

– O wszystko.

Zapadła cisza.

– Kiedy się modlę, mam wrażenie, że robię to za słabo.

– Kiedy czytam Biblię, myślę, że za mało.

– Gdy upadnę w jakimś grzechu i wyznam go Bogu, następnego dnia znowu słyszę w środku: „Nie wybaczył ci. Taki chrześcijanin jak ty nie może należeć do Boga.”

Spojrzał na Marka.

– Nie wiem już, czy to Duch Święty, sumienie czy po prostu ja sam.

Marek przez chwilę nic nie mówił.

W końcu zapytał:

– Byłeś kiedyś na badaniu słuchu?

– Tak.

– Pamiętasz te słuchawki? Czasami wydawało ci się, że coś słyszysz, choć żadnego dźwięku jeszcze nie było.

– Rzeczywiście.

– Wiesz dlaczego?

– Mózg próbował zgadywać.

– Właśnie.

Marek zamknął Biblię i położył ją na ławce.

– Sumienie jest trochę podobne do alarmu przeciwpożarowego.

Adam spojrzał z zaciekawieniem.

– Alarm jest bardzo potrzebny. Ratuje życie. Ale wyobraź sobie dwa domy.

– W pierwszym alarm w ogóle nie działa. Dom się pali, a mieszkańcy spokojnie oglądają telewizję.

– To człowiek o zatwardziałym sumieniu.

– A drugi?

– W drugim alarm włącza się za każdym razem, gdy ktoś robi tosty.

Adam się uśmiechnął.

– Taki alarm też jest problemem.

– Dokładnie.

– Za każdym razem wyje.

– Budzi wszystkich.

– Ludzie żyją w ciągłym strachu, chociaż domu nikt nie podpala.

– Czy alarm kłamie?

– Nie... ale nie działa właściwie.

– I właśnie dlatego – powiedział Marek – alarm nie jest najwyższym autorytetem. Trzeba sprawdzić, czy naprawdę jest ogień.

Adam zamyślił się.

– Chcesz powiedzieć, że sumienie może się mylić?

– Oczywiście.

– Biblia mówi zarówno o sumieniu wypalonym, które prawie niczego już nie czuje, jak i o sumieniu słabym, które potrafi oskarżać tam, gdzie Bóg nie oskarża.

– To dlatego Jan napisał: „Bóg jest większy niż nasze serce”.

Adam otworzył Biblię.

– Ale czy to nie jest niebezpieczne? Przecież ktoś może powiedzieć: „Moje sumienie mnie gryzie, ale nieważne, Bóg jest większy.”

– Dlatego trzeba czytać cały list Jana.

Marek odnalazł pierwszy rozdział.

– Co jest napisane tutaj?

Adam przeczytał:

– „Jeśli wyznajemy grzechy swoje, wierny jest Bóg i sprawiedliwy i odpuści nam grzechy...”

– A więc jeśli sumienie pokazuje ci prawdziwy grzech?

– Mam go wyznać.

– Właśnie.

– A potem?

Adam zamilkł.

Marek spojrzał mu prosto w oczy.

– Potem uwierzyć Bogu bardziej niż własnym uczuciom.

– To najtrudniejsze.

– Wiem.

Znów zapadła cisza.

Po chwili Marek zapytał:

– Powiedz mi... gdybyś był sędzią i ktoś zapłacił całą karę za winnego, czy mógłbyś zgodnie z prawem żądać zapłaty drugi raz?

– Nie.

– Dlaczego?

– Bo kara została już wykonana.

– A czy Bóg jest mniej sprawiedliwy od ludzkiego sędziego?

– Nie.

– To dlaczego, skoro Chrystus poniósł karę za twój grzech, twoje serce domaga się, abyś zapłacił jeszcze raz?

Adam nie odpowiedział.

Po raz pierwszy od wielu tygodni w jego oczach nie było tylko smutku. Było zdziwienie.

– Nigdy tak o tym nie pomyślałem...

Marek otworzył List Jana jeszcze raz.

– Zauważ, Jan nie mówi: „Twoje serce nigdy cię nie oskarży.”

– Mówi raczej: „Gdy już cię oskarży, pamiętaj, że ostatnie słowo należy do Boga.”

– A jeśli moje serce nadal będzie wracało do dawnych grzechów?

Marek uśmiechnął się.

– To za każdym razem odpowiedz mu tym, co powiedział Marcin Luter, gdy dręczyły go oskarżenia sumienia: „Tak, jestem grzesznikiem. Ale Chrystus umarł za grzeszników.”

Nie zaprzeczaj grzechowi.

Nie usprawiedliwiaj siebie.

Nie uciszaj sumienia na siłę.

Ale też nie pozwól, by twoje serce zajęło miejsce Boga.

Kilka minut później obaj wyszli ze zboru.

Problem Adama nie zniknął w jednej chwili. Jeszcze nieraz jego serce przypominało mu dawne upadki. Zauważył jednak coś nowego. Dotąd odpowiadał swojemu sercu własnymi uczynkami: „Będę się więcej modlił. Będę lepszy. Postaram się bardziej.”

Teraz odpowiadał Słowem Bożym.

„Tak, moje serce mnie oskarża. Ale Bóg jest większy niż moje serce. On wie wszystko. Wie o moim grzechu. Wie o mojej pokucie. Wie, że należę do Chrystusa. A skoro On ogłosił mnie usprawiedliwionym, nie będę budował swojej pewności na zmiennych uczuciach, lecz na Jego niezmiennym Słowie.”

I z czasem Adam zrozumiał coś niezwykle ważnego: sumienie jest wiernym świadkiem, ale kiepskim zbawicielem. Ono potrafi wskazać ranę, lecz tylko Chrystus może ją uleczyć.