Profesor Cornelius Van Til - Bez chrześcijaństwa człowiek nie potrafi uzasadnić myślenia

Cornelius Van Til (1895-1987) był holendersko-amerykańskim teologiem reformowanym, uznawanym za twórcę nowoczesnej apologetyki presupozycyjnej  – nurtu, który zmienił sposób, w jaki chrześcijanie bronią swojej wiary. 

"Jedynym dowodem na istnienie Boga jest to, że bez Boga nie można by udowodnić czegokolwiek". Uważał, że wszelka logika opiera się o istnienie Boga. 

Wieczorny deszcz spływał po gotyckich oknach starego uniwersytetu, a wiatr przeciągał się po pustych korytarzach niczym westchnienie dawno minionych pokoleń studentów. W sali numer 14 nadal paliło się światło.

Profesor siedział samotnie przy ciężkim dębowym stole. Lampka rzucała ciepły blask na otwarte księgi: Augustyn, Kalwin, Kant, Platon i Biblia pełna podkreśleń. Pachniało starym papierem i mokrą wełną płaszcza wiszącego przy drzwiach.

Profesor miał siwe włosy zaczesane do tyłu, ciężkie okulary i twarz człowieka, który więcej czasu spędził na myśleniu niż na odpoczynku. A jednak w jego oczach było coś ciepłego — nie chłód akademika, lecz cierpliwość pastora.

Był jednym z tych profesorów, których jedni podziwiali, a inni unikali. Potrafił jednym pytaniem rozbić pewność siebie całej sali, ale nigdy nie robił tego dla triumfu. Raczej jak chirurg, który nacina ranę, aby ją uleczyć.

Mówił spokojnie, ale w jego głosie była siła człowieka przekonanego, że prawda nie jest jedynie teorią akademicką, lecz sprawą życia i śmierci.

Młody student wszedł niepewnie do środka.

— Profesorze Van Til…

Starzec uniósł wzrok znad książki.

— Tak?

— Nie mogłem przestać myśleć o pańskim wykładzie. Powiedział pan, że współczesny człowiek wierzy w autonomię rozumu bardziej niż w Boga.

Profesor zamknął powoli książkę.

— Ponieważ właśnie to jest duch nowoczesności.

Student usiadł naprzeciwko.

— Ale czy Oświecenie naprawdę było aż tak złe? Przecież dało światu naukę, postęp, krytyczne myślenie…

Profesor splótł dłonie.

— Nie krytykuję rozumu jako takiego. Chrześcijaństwo nigdy nie było przeciwne myśleniu. Problem zaczyna się wtedy, gdy człowiek czyni własny rozum najwyższym sędzią prawdy.

Wstał i podszedł do półki.

— Oświecenie powiedziało człowiekowi: „Nie potrzebujesz objawienia. Sam możesz być światłem”. To była stara pokusa Edenu ubrana w akademicki język.

Spojrzał na studenta uważnie.

— „Będziecie jak Bóg” — pamiętasz?

Student skinął głową.

Profesor wyjął egzemplarz Kanta.

— Immanuel Kant próbował uratować miejsce dla religii, ale za jaką cenę? Rozdzielił świat na dwie części: to, co można poznać rozumem, i to, co pozostaje jedynie kwestią wiary.

— Czy to nie rozsądne?

Profesor pokręcił głową.

— Nie. To rozdarcie prawdy. Jeśli Bóg zostaje zamknięty wyłącznie w sferze prywatnej wiary, wtedy rozum zaczyna budować świat bez Niego. A świat budowany bez Boga zawsze kończy się duchową ruiną.

Zapadła cisza.

Deszcz znowu uderzył mocniej o szyby.

Profesor odwrócił się ku tablicy i napisał wielkimi literami:

„AUTONOMIA”.

— Oto serce problemu — powiedział cicho. — Człowiek chce być autonomiczny. Samodzielny. Sam określać prawdę, dobro, sens i rzeczywistość.

Odłożył kredę.

— Ale neutralność nie istnieje. Nikt nie myśli w próżni. Każdy człowiek zaczyna od pewnych założeń. Pytanie brzmi tylko: czyim słowom ufa najbardziej? Własnym czy Bożym?

Student oparł się o krzesło.

— Czy dlatego mówi pan, że chrześcijanin nie powinien próbować udowadniać Boga „neutralnie”?

Profesor uśmiechnął się lekko.

— Właśnie tak. Wielu apologetów próbowało postawić chrześcijaństwo przed trybunałem ludzkiego rozumu, jakby człowiek był sędzią Boga. Ale Biblia mówi coś odwrotnego:

„Bojaźń Pana jest początkiem poznania” (Prz 1,7).

Podniósł Biblię.

— Nie zaczynam od neutralnego gruntu. Nie ma neutralnego gruntu. Albo zaczynasz od Boga, albo od człowieka.

Student zamyślił się.

— Ale przecież wielu niewierzących ludzi myśli logicznie.

— Oczywiście — odpowiedział profesor. — Ponieważ żyją w Bożym świecie. Korzystają z kapitału, którego ich własny światopogląd nie potrafi wyjaśnić.

— Co pan ma na myśli?

Profesor podszedł do okna.

— Ateista wierzy w logikę, moralność, sens słów, stałość natury… ale jeśli wszechświat jest jedynie produktem ślepego chaosu, skąd bierze się racjonalność?

Odwrócił się powoli.

— To trochę tak, jakby człowiek siedział na kolanach Boga, policzkował Go, a jednocześnie korzystał z powietrza i sił, które Bóg mu zapewnia.

Student milczał.

Profesor usiadł z powrotem ciężko w fotelu.

— Widzisz, Platon próbował znaleźć wieczny porządek. Sofiści tonęli w relatywizmie. Kant próbował oddzielić rozum od wiary. Buddyzm szukał wyzwolenia przez duchową drogę człowieka. Ale wszystkie te systemy mają wspólny rdzeń.

— Jaki?

— Człowiek próbuje dojść do prawdy autonomicznie.

Student spojrzał zaskoczony.

— Nawet buddyzm?

Profesor skinął głową.

— Podczas podróży na Daleki Wschód widziałem świątynie pełne ludzi próbujących własnym wysiłkiem osiągnąć oświecenie albo przebłagać bóstwa. Ale problem pozostaje ten sam co u Kanta czy greckich filozofów: człowiek szuka fundamentu bez prawdziwego Boga.

— A pan uważa, że wszystkie takie systemy kończą się absurdem?

Profesor spojrzał na niego łagodnie.

— Nie dlatego, że ich wyznawcy są głupi. Wielu z nich było geniuszami. Problem tkwi głębiej. Jeśli odrzucisz Boga, tracisz ostateczny fundament dla logiki, moralności i wiedzy.

Otworzył Ewangelię Jana.

„Na początku było Słowo…”

— Rozumiesz? Rzeczywistość nie zaczyna się od chaosu ani od bezosobowej energii. Zaczyna się od Boga, który mówi.

Profesor pochylił się lekko do przodu.

— Dlatego twierdzę, że jedynie Trójca Święta daje warunek możliwości racjonalności. W Bogu istnieje jedność i różnorodność bez sprzeczności. Ojciec, Syn i Duch Święty — jeden Bóg. To dlatego świat ma zarówno porządek, jak i wielość.

Student zmarszczył brwi.

— Nigdy nie słyszałem, by ktoś łączył logikę z Trójcą.

Profesor uśmiechnął się smutno.

— Współczesny świat oddzielił myślenie od uwielbienia. Ale chrześcijaństwo mówi, że każde prawdziwe poznanie zaczyna się od Boga.

Za oknem przejechał autobus, rozświetlając moką ulicę złotym światłem.

Student długo patrzył na starego profesora.

— A co jeśli człowiek całe życie budował swoją tożsamość na własnym rozumie?

Van Til zamknął oczy na chwilę.

— Wtedy odkrycie prawdy boli.

— Dlaczego?

Profesor spojrzał na niego z niezwykłą łagodnością.

— Bo oznacza przyznanie, że nigdy nie byliśmy światłem świata.

Podniósł Biblię i przeczytał cicho:

„Światłość świeci w ciemności…”

Potem dodał niemal szeptem:

— I tylko dlatego w ogóle widzimy cokolwiek.

Czy Bóg mógł posłużyć się ewolucją i milionami lat, by stworzyć świat - rozmowa z: Ken Ham

Kenneth Alfred Ham (74) – amerykański kreacjonista młodej Ziemi, który opowiada się za dosłowną interpretacją Księgi Rodzaju. Jest przewodniczącym Answers in Genesis i założycielem otwartego w 2007 roku Muzeum Stworzenia.

 — Panie Ham, wielu chrześcijan mówi dziś, że Bóg mógł posłużyć się ewolucją i milionami lat, by stworzyć świat. Czy naprawdę jest to aż tak wielki problem? — zapytał student teologii, poprawiając notatnik na kolanach.

Ken Ham spojrzał na niego spokojnie.

— Tak. To ogromny problem, ponieważ dotyka samego charakteru Boga.

— Ale przecież Bóg może wszystko, prawda? Biblia mówi: „Dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego”.

— Musimy uważać, co rozumiemy przez „Bóg może wszystko” — odpowiedział Ham. — Bóg nie może zaprzeczyć samemu sobie. Nie może kłamać. Nie może czynić zła. Nie może działać wbrew własnemu świętemu charakterowi.

Student zamyślił się.

— Czyli uważa pan, że użycie ewolucji byłoby sprzeczne z Bożą naturą?

— Właśnie tak. Spójrz, jak Biblia opisuje Boga. Gdy Chrystus przyszedł na świat, uzdrawiał chorych. Wskrzeszał umarłych. Walczył ze skutkami śmierci i przekleństwa. A 1 List do Koryntian 15:26 nazywa śmierć „ostatnim wrogiem”.

— Nigdy wcześniej nie myślałem o tym w ten sposób…

— A teraz pomyśl o ewolucji — ciągnął Ham. — Ewolucja wymaga milionów lat umierania, cierpienia, przemocy i chorób. Według tej idei świat od samego początku miał być pełen walki i śmierci. Silniejszy przeżywa, słabszy ginie. To właśnie mechanizm ewolucji.

— Ale wielu chrześcijan mówi, że Bóg kierował tym procesem.

Ham pokręcił głową.

— Wtedy pojawia się pytanie: co Bóg nazwał „bardzo dobrym” w Księdze Rodzaju? Rak? Pasożyty? Rozszarpywanie zwierząt? Miliony lat śmierci przed grzechem człowieka?

Student milczał.

— Biblia mówi jasno — kontynuował Ham ciszej. — Śmierć weszła na świat przez grzech człowieka. List do Rzymian 5:12 mówi: „przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech śmierć”. Świat został skażony po upadku Adama. Dlatego dziś stworzenie „jęczy i wzdycha” — jak czytamy w Rzymian 8:22.

— Czyli według Biblii cierpienie nie było częścią pierwotnego stworzenia?

— Właśnie. Bóg stworzył świat doskonały. Dopiero bunt człowieka sprowadził przekleństwo. Jeśli jednak przyjmiemy miliony lat śmierci przed Adamem, wtedy śmierć nie jest skutkiem grzechu. Staje się narzędziem stworzenia. A to zmienia całą historię odkupienia.

Student zmarszczył brwi.

— Nigdy nie widziałem związku między Księgą Rodzaju a Ewangelią aż tak wyraźnie.

— A powinieneś — odparł Ham. — Jeśli śmierć istniała przed grzechem, to dlaczego Jezus musiał umrzeć, by pokonać skutek grzechu? Cała Ewangelia opiera się na historyczności upadku człowieka. Pierwszy Adam sprowadził śmierć. Ostatni Adam — Chrystus — przynosi życie.

Przez chwilę obaj siedzieli w ciszy.

W końcu student odezwał się cicho:

— Czyli problem nie dotyczy jedynie wieku ziemi?

— Nie. Ostatecznie chodzi o autorytet Słowa Bożego. Czy zaczynamy od objawienia Boga, czy od ludzkich teorii? Wielu próbuje dopasować Biblię do współczesnych idei. Ale chrześcijanin powinien zaczynać od Bożego Słowa i przez nie interpretować świat — nie odwrotnie.

Student zamknął notatnik.

— Rozumiem teraz, dlaczego uważa pan tę kwestię za tak ważną. To nie tylko debata o stworzeniu. To pytanie o to, kim jest Bóg.

Ham skinął głową.

— Dokładnie. Jeśli Bóg nazwał stworzenie „bardzo dobrym”, to nie możemy przypisywać Mu milionów lat śmierci i cierpienia jako metody tworzenia życia. Śmierć jest wrogiem, którego Chrystus przyszedł pokonać — nie narzędziem, którym Bóg miałby się posługiwać, by stworzyć człowieka.

— Panie Ham… — student odezwał się po chwili — jak to wszystko ma się do moralności? Czy pogląd na stworzenie naprawdę wpływa na to, jak człowiek rozumie dobro i zło?

Ken Ham uśmiechnął się lekko.

— Bardziej, niż wielu przypuszcza. Ponieważ pytanie o stworzenie jest ostatecznie pytaniem o fundament rzeczywistości. A jeśli zmienisz fundament, zmieni się również moralność.

— W jaki sposób?

— Jeśli człowiek jest jedynie wynikiem ślepego procesu ewolucji, produktem przypadku i walki o przetrwanie, wtedy moralność staje się czymś względnym. Ostatecznie nie istnieje obiektywne „dobro” ani „zło” — są tylko zachowania, które pomagają przetrwać gatunkowi.

— Ale przecież wielu ewolucjonistów mówi o moralności, altruizmie czy współczuciu.

— Oczywiście. Ludzie nadal noszą w sobie obraz Boga i mają sumienie. Biblia mówi o tym w Liście do Rzymian 2. Problem polega jednak na fundamencie. Jeśli natura jest ostatecznym autorytetem, to natura nie zna moralności. W przyrodzie silniejszy pożera słabszego. Liczy się przetrwanie, dominacja, selekcja.

Student zamyślił się.

— Czyli według pana ewolucja nie daje podstaw do obiektywnej etyki?

— Właśnie. Jeśli śmierć, przemoc i eliminacja słabszych były przez miliony lat narzędziem „postępu”, to dlaczego mielibyśmy uważać poświęcenie, miłosierdzie czy ochronę słabych za coś obiektywnie dobrego? W świecie czysto materialistycznym moralność staje się jedynie społeczną umową.

— A chrześcijaństwo?

— Chrześcijaństwo mówi coś zupełnie innego. Człowiek nie jest przypadkiem. Został stworzony na obraz Boga. Dlatego ludzkie życie ma wartość. Dlatego mord jest zły. Dlatego miłość, wierność i sprawiedliwość są dobre — ponieważ odzwierciedlają charakter Boga.

— Czyli moralność jest zakorzeniona w tym, kim jest Bóg?

— Tak. Moralność nie jest wymysłem społeczeństwa. Wypływa z Bożej natury. Dlatego zmiana historii stworzenia wpływa także na sposób rozumienia dobra i zła.

Student spojrzał przez okno.

— Nigdy nie łączyłem tych rzeczy razem. Myślałem, że spór o stworzenie dotyczy głównie nauki.

— A dotyczy znacznie więcej — odpowiedział Ham. — Jeśli zaakceptujesz ideę, że śmierć i walka są twórczym mechanizmem życia, to stopniowo zmienia się także sposób patrzenia na człowieka. Historia pokazuje, że gdy ludzie zaczynali traktować człowieka jako biologiczny produkt natury, łatwiej usprawiedliwiali rasizm, eugenikę czy eliminację „słabszych”.

— Mocne słowa…

— Ale prawdziwe. Kiedy odrywasz moralność od Boga, zostaje tylko siła, większość albo użyteczność. Biblia natomiast mówi, że standard dobra znajduje się poza człowiekiem — w świętym charakterze Stwórcy.

— Czy dlatego Jezus tak często okazywał współczucie słabym i cierpiącym?

— Tak. Chrystus nie działał według zasady „przetrwania najlepiej przystosowanych”. Dotykał trędowatych. Podnosił słabych. Służył innym. Oddał własne życie. Ewangelia stoi w całkowitej opozycji do idei, że siła i eliminacja słabszych prowadzą świat ku lepszemu.

Student spuścił wzrok.

— Czyli pytanie o stworzenie ostatecznie prowadzi do pytania: kim jest człowiek… i jaki jest Bóg.

— Dokładnie — odpowiedział Ham. — A od odpowiedzi na te pytania zależy także to, jak rozumiemy moralność, godność człowieka i samo znaczenie dobra oraz zła.

— Ale chwileczkę — odezwał się student. — Przecież inne religie też uczą dobra. Mówią o współczuciu, pomocy biednym, moralności. Czy chrześcijaństwo naprawdę jest tutaj wyjątkowe?

Ken Ham skinął głową.

— To ważne pytanie. Tak, wiele religii zachęca do czynienia dobra. Wiele systemów etycznych potrafi dostrzec, że egoizm, przemoc czy kłamstwo niszczą człowieka i społeczeństwo. Chrześcijanin nie musi temu zaprzeczać.

— Czyli istnieje pewna wspólna moralność?

— Do pewnego stopnia tak. Biblia tłumaczy to tym, że wszyscy ludzie są stworzeni na obraz Boga i mają sumienie. Nawet świat po upadku nie utracił całkowicie świadomości dobra i zła. Dlatego również niewierzący potrafią kochać swoje dzieci, okazywać miłosierdzie czy poświęcać się dla innych.

— To brzmi rozsądnie. Więc gdzie leży różnica?

— W fundamencie i celu. Chrześcijaństwo nie mówi jedynie: „czyń dobro”. Ono odpowiada na pytanie: dlaczego dobro w ogóle istnieje i skąd człowiek wie, czym ono jest.

Student uniósł brew.

— A inne religie?

— W wielu religiach dobro jest drogą do osiągnięcia czegoś: oświecenia, harmonii, lepszego życia, karmy czy zbawienia zdobywanego uczynkami. Chrześcijaństwo zaczyna inaczej — od Boga świętego i od problemu ludzkiego serca.

— Czyli, że 10-przykazań nie wystarczy?

— Biblia mówi, że problem człowieka nie polega wyłącznie na braku moralności, ale na oddzieleniu od Boga przez grzech. Człowiek potrzebuje nie tylko instrukcji moralnych, ale nowego serca. Dlatego chrześcijaństwo nie opiera się jedynie na etyce, lecz na odkupieniu w Chrystusie.

— Czyli dobre uczynki nie są centrum?

— Nie jako sposób zasłużenia na zbawienie. Dobre uczynki są owocem pojednania z Bogiem, a nie drabiną do nieba. W chrześcijaństwie moralność wypływa z relacji ze Stwórcą.

Student zamyślił się.

— Czyli dwie osoby mogą robić podobne rzeczy — pomagać biednym czy troszczyć się o rodzinę — ale rozumieć to całkowicie inaczej?

— Właśnie tak. Zewnętrzne czyny mogą wyglądać podobnie, ale pytania pozostają: czym jest dobro? kto je definiuje? po co człowiek istnieje? dlaczego życie ma wartość?

— A chrześcijańska odpowiedź brzmi?

Ham odpowiedział spokojnie:

— Dobro istnieje, ponieważ istnieje dobry Bóg. Człowiek ma wartość, ponieważ został stworzony na obraz Boga. Moralność nie jest ludzkim wynalazkiem ani zmienną opinią kultury. Jest odbiciem charakteru Stwórcy.

— A Jezus?

— Jezus nie przyszedł jedynie nauczać moralności. Wielu nauczycieli religijnych dawało zasady. Chrystus przyszedł zbawić grzeszników i pojednać ich z Bogiem. Dlatego chrześcijaństwo nie mówi tylko: „staraj się być dobry”, ale: „potrzebujesz nowego życia”.

Student przez chwilę siedział w ciszy.

— Rozumiem… Inne religie mogą dostrzegać pewne elementy dobra, ale chrześcijaństwo twierdzi, że pełne znaczenie dobra można zrozumieć dopiero wtedy, gdy zna się Boga jako Stwórcę i Odkupiciela.

— Tak — odpowiedział Ham. — Bez Boga ludzie mogą mówić o moralności, ale trudno im odpowiedzieć, dlaczego dobro miałoby być naprawdę obowiązujące dla wszystkich. Chrześcijaństwo zakorzenia dobro nie w człowieku, lecz w niezmiennym charakterze Boga.

P.D.Tripp - Bóg nigdy nie zasnął za kierownicą historii...

Jest wiele rzeczy, o których chciałbym móc powiedzieć, że nie są już częścią mojego życia:

Chciałbym nie wątpić w obecność Boga, ale są chwile, gdy czuję się tak, jakby życie było starciem Paula Trippa z całym światem.

Chciałbym nie być niespokojny przed snem, ale bywają noce, kiedy nie mogę zasnąć, ponieważ martwię się o to, co przyniesie jutro.

Chciałbym nie zazdrościć przyjacielowi tego, co posiada, ale czasami przyłapuję się na myśli, że moje życie byłoby lepsze, gdybym miał to, co on.

Chciałbym nie zmagać się z Bożą suwerennością, ale zdarzają się chwile, kiedy chciałbym cofnąć czas albo przepisać scenariusz własnego życia.

A oto rzecz zadziwiająca: spędziłem wiele lat w seminarium, odkrywając, co Biblia mówi na temat tych wszystkich spraw. Od strony doktrynalnej mam wszystkie odpowiedzi, których potrzebuję, by wierzyć w moc, obecność i obietnice Boga.

Co jeszcze bardziej paradoksalne, przez wiele lat służyłem jako biblijny doradca, pomagając ludziom zmagać się z ich wątpliwościami i brakiem wiary. Z Bożej łaski ludzie przychodzili do mojego gabinetu sparaliżowani lękiem, a wychodzili z nowo odnalezioną odwagą. A jednak ja sam wciąż odkrywam w sobie strach i zwątpienie.

Doszedłem do takiego wniosku: bez względu na to, jak dobrze moja głowa jest wyćwiczona teologicznie, moje serce wciąż ma skłonność do zapominania.

Dlatego także dzisiaj będę przypominał sobie prawdy Bożego Słowa — nie dlatego, że mój umysł potrzebuje nauczyć się czegoś nowego, ale dlatego, że moje błądzące serce potrzebuje zostać na nowo przyprowadzone przed tron łaski.

Biblia mówi mi, że Jezus jest Emanuelem, co oznacza: „Bóg z Paulem Trippem” [wstaw tutaj swoje imię] w każdej chwili każdego dnia.

Biblia mówi mi, że nigdy nie jestem pierwszy w żadnej sytuacji, miejscu czy relacji. Bóg był tam przede mną, dlatego nie muszę bać się tego, co nieprzewidywalne.

Biblia mówi mi, że wszystko, czego kiedykolwiek będę potrzebował, aby wzrastać i trwać, zostanie mi dane przez Boga — we właściwej ilości i we właściwym czasie.

Biblia mówi mi, że Bóg nigdy nie zasnął za kierownicą historii i że wszystko, przez co przeszedłem w życiu, miało swój cel i pozostawało pod Jego kontrolą.

Cokolwiek teraz robisz, zatrzymaj się na chwilę i módl się o łaskę pamiętania tych prawd dzisiaj. Twój Zbawiciel nigdy nie nuży się twoimi prośbami. On kocha słuchać i odpowiadać.

PSZ: 2 Piotra 1(3)  Boża moc obdarzyła nas wszystkim, co jest potrzebne do życia w pobożnośc, gdy poznaliśmy Tego, który nas powołał ku swojej chwale i doskonałości. (4)  To On spełnił na nas swe bezcenne i wspaniałe obietnice, dzięki którym wyrwaliście się z pełnego pożądań, zepsutego świata i staliście się uczestnikami Bożej natury.

The MSG: Wszystko, co składa się na życie ku chwale Boga, zostało nam w cudowny sposób dane dzięki osobistemu i głębokiemu poznaniu Tego (Jezusa), który zaprosił nas do Boga (swojego Ojca). To najlepsze zaproszenie, jakie kiedykolwiek otrzymaliśmy! Otrzymaliśmy również absolutnie wspaniałe obietnice, które możemy wam przekazać – wasze przepustki do udziału w życiu Boga po tym, jak odwróciliście się od świata zepsutego przez pożądliwość.