Profesor, który pożegnał Darwina
Jesienny deszcz uderzał o szyby gabinetu na Uniwersytecie Yale. Na biurku profesora Davida Gelerntera piętrzyły się książki o biologii, paleontologii i informatyce. Obok leżał otwarty laptop, a na ekranie migotał kursor czekający na pierwszy akapit artykułu, który miał wywołać niemałe poruszenie.
David siedział nieruchomo, obracając w dłoniach długopis.
— Naprawdę zamierzasz to opublikować? — zapytała jego żona, zaglądając do gabinetu.
Profesor uśmiechnął się niepewnie.
— Właśnie nad tym się zastanawiam.
— Przecież przez całe życie byłeś zwolennikiem Darwina.
— Nadal podziwiam jego teorię — odpowiedział spokojnie. — To jedna z najpiękniejszych idei w historii nauki. Ale podziw nie jest tym samym co przekonanie.
Usiadła naprzeciwko niego.
— Co się zmieniło?
David spojrzał przez okno.
— Dowody. A raczej pytania, na które nie znajduję odpowiedzi.
Kilka miesięcy wcześniej.
Sala wykładowa była niemal pusta. Po zakończonym seminarium młody doktorant zatrzymał profesora przy drzwiach.
— Profesorze, czy naprawdę uważa pan, że darwinizm wyjaśnia całą historię życia?
David odpowiedział bez wahania:
— To najlepsze wyjaśnienie, jakie posiadamy.
Student zawahał się.
— A eksplozja kambryjska?
Profesor zmarszczył brwi.
— Co z nią?
— W zapisie kopalnym nagle pojawia się wiele głównych grup zwierząt. Gdzie są wszystkie oczekiwane formy przejściowe?
David odpowiedział pewnym głosem:
— Nauka wciąż pracuje nad tym problemem.
Student skinął głową.
— Oczywiście. Ale czy nie jest dziwne, że po tylu latach pytanie nadal pozostaje otwarte?
Profesor nie odpowiedział od razu.
Tamtego wieczoru wrócił do domu z uczuciem, którego nie lubił: z poczuciem, że nie zna odpowiedzi.
Od tego dnia zaczął czytać.
Jedna książka prowadziła do następnej.
Artykuł do artykułu.
Fosylia do fosylii.
Przez wiele miesięcy studiował zagadnienie eksplozji kambryjskiej.
Pewnego wieczoru siedział z kolegą biologiem w uniwersyteckiej kawiarni.
— Spójrz — powiedział David, pokazując ilustracje skamieniałości. — Darwin spodziewał się długich ciągów stopniowych zmian. Tymczasem wiele głównych planów budowy zwierząt pojawia się stosunkowo nagle.
Biolog wzruszył ramionami.
— Być może po prostu nie znaleźliśmy jeszcze wszystkich skamieniałości.
— Być może — odparł David. — Ale „być może” nie jest dowodem.
Przez chwilę obaj milczeli.
— Nie twierdzę, że znam odpowiedź — dodał profesor. — Zaczynam jedynie podejrzewać, że obecna odpowiedź może być niewystarczająca.
Jeszcze bardziej zaskoczyły go odkrycia biologii molekularnej.
Pewnego dnia odwiedził laboratorium genetyczne.
Młoda badaczka pokazywała mu animację wnętrza komórki.
— Oto rybosom — wyjaśniła. — Tutaj odczytywana jest informacja genetyczna.
Na ekranie poruszały się skomplikowane struktury przypominające miniaturowe maszyny.
— To wygląda jak fabryka — powiedział David.
— W pewnym sensie nią jest.
— A Darwin nic o tym nie wiedział.
— Nie mógł wiedzieć. DNA odkryto wiele lat po jego śmierci.
Profesor patrzył zahipnotyzowany.
Kody.
Instrukcje.
Systemy kontroli.
Mechanizmy naprawcze.
Cały niewidzialny świat funkcjonujący wewnątrz pojedynczej komórki.
Po wyjściu z laboratorium szedł długo pieszo przez kampus.
„Im więcej odkrywamy” — myślał — „tym bardziej życie wydaje się złożone.”
Kilka tygodni później prowadził zajęcia ze studentami informatyki.
Na tablicy wyświetlił fragment kodu komputerowego.
— Skąd pochodzi ten program? — zapytał.
— Od programisty — odpowiedzieli niemal chórem.
— A ten?
Pokazał bardziej skomplikowany kod.
— Także od programisty.
David skinął głową.
— A czy kiedykolwiek spotkaliście kod, który napisał się sam?
Studenci zaśmiali się.
— Oczywiście, że nie.
— Dlaczego?
— Bo informacja nie pojawia się sama z siebie.
Profesor odwrócił się do tablicy.
Nie powiedział na głos tego, o czym myślał.
Ale pytanie nie dawało mu spokoju.
DNA również zawierało informację.
Ogromne ilości funkcjonalnej informacji.
Instrukcje budowy organizmu.
Kody.
Języki.
Systemy komunikacji.
Czy przypadkowe mutacje i dobór naturalny rzeczywiście potrafią stworzyć zupełnie nowe pokłady takiej informacji?
Im dłużej się nad tym zastanawiał, tym mniej był pewien.
Wreszcie nadszedł dzień publikacji artykułu.
Kilku kolegów zebrało się wokół niego.
— David, zwariowałeś? — zapytał jeden z nich pół żartem.
— Nie sądzę.
— Ludzie pomyślą, że odrzucasz naukę.
— Wcale nie odrzucam nauki.
— To jak nazwałbyś swoją pozycję?
Profesor zamknął laptop.
— Bardzo prosto. Uważam, że pewne pytania pozostają bez odpowiedzi.
— I dlatego porzucasz Darwina?
— Nie porzucam poszukiwania prawdy. Jeśli teoria nie wyjaśnia wszystkiego, nie powinniśmy udawać, że wyjaśnia.
Jeden z kolegów westchnął.
— Wiesz, że wywołasz burzę.
David uśmiechnął się.
— Nauka nigdy nie rozwijała się dzięki unikaniu trudnych pytań.
Tego wieczoru wrócił do domu.
Artykuł był już opublikowany.
Tysiące ludzi zaczynało go czytać.
Jedni mieli się z nim zgodzić.
Inni zdecydowanie nie.
Usiadł w swoim gabinecie i spojrzał na ciemniejące niebo za oknem.
Nie twierdził, że rozwiązał zagadkę życia.
Nie twierdził nawet, że zna ostateczną odpowiedź.
Był jednak przekonany o czymś innym.
Prawdziwa nauka nie polega na bronieniu teorii za wszelką cenę.
Polega na odwadze zadawania pytań.
Nawet wtedy, gdy pytania prowadzą tam, dokąd nikt nie spodziewał się dojść.
I właśnie dlatego napisał swoje pożegnanie z Darwinem.
Nie jako przeciwnik nauki.
Lecz jako człowiek, który uznał, że poszukiwanie prawdy jest ważniejsze niż przywiązanie do jakiejkolwiek teorii.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz