Eksperyment Pitești — więzienie, w którym chciano zniszczyć człowieka

 https://www.youtube.com/watch?v=VdJci8txx_Y 

Eksperyment Pitești — więzienie, w którym chciano zniszczyć człowieka

6 grudnia 1949 roku do jednej z cel więzienia w Pitești w Rumunii wszedł strażnik.

Polecił młodemu więźniowi, Sandu Anghelescu, oddać sweter.

Była zima. Cela była nieogrzewana. Anghelescu został więc tylko w koszuli.

Kiedy strażnik wyszedł, młody więzień zaczął narzekać na jego zachowanie.

Nie wiedział, że właśnie tego oczekiwano.

Eugen Țurcanu, więzień, któremu Anghelescu ufał, nagle uderzył go w twarz.

A potem inni więźniowie rzucili się na niego.

Ci sami ludzie, z którymi wcześniej dzielił jedzenie. Ci, z którymi szeptem rozmawiał o sytuacji w kraju. Ci, których uważał za przyjaciół i współtowarzyszy w walce przeciwko komunistycznemu reżimowi.

Teraz go bili.

Tak rozpoczęła się najbardziej brutalna faza tego, co przeszło do historii jako eksperyment Pitești — system „reedukacji” poprzez tortury, który miał nie tylko wydobywać informacje z więźniów, lecz złamać ich psychicznie, moralnie i duchowo.

Historia pierwszego ataku na Anghelescu jest opisywana w źródłach dotyczących Pitești jako wydarzenie, które stało się początkiem systematycznej przemocy. Wkrótce bicie przestało być pojedynczym aktem przemocy. Stało się metodą. (Wikipedia)

Chcieli stworzyć „nowego człowieka”

Rumunia po II wojnie światowej znalazła się pod coraz silniejszą kontrolą komunistów. Tysiące ludzi trafiały do więzień z powodów politycznych.

Wśród nich byli działacze różnych środowisk politycznych, studenci, duchowni, seminarzyści, przeciwnicy komunizmu, a także osoby związane wcześniej z faszystowskim ruchem Żelaznej Gwardii.

Nie wszyscy byli niewinni politycznie. Niektórzy rzeczywiście należeli do skrajnych organizacji politycznych. Ale dla komunistycznego państwa problemem było coś szerszego:

człowiek, którego lojalność nie należała całkowicie do państwa.

Wiara była problemem.

Rodzina była problemem.

Niezależne przekonania były problemem.

Pamięć o dawnym świecie była problemem.

Władza chciała więc nie tylko zamknąć człowieka w więzieniu.

Chciała go przekształcić.

Stworzyć tak zwanego „nowego człowieka”.

W Pitești zastosowano w tym celu metodę wyjątkowo perfidną.

Nie tylko strażnicy mieli torturować więźniów.

Więźniowie mieli torturować więźniów.

Eugen Țurcanu stał się najważniejszym wykonawcą tego systemu. Sam wcześniej był więźniem i miał związki zarówno z ruchem legionowym, jak i później z organizacjami komunistycznymi. W więzieniu został przywódcą grupy prowadzącej „reedukację”. Źródła Memorialu wskazują na istotne wsparcie Securitate dla jego działalności. (pitestiprison.org) [Ruch Legionowy (znany także jako Legion Michała Archanioła lub Żelazna Gwardia) to rumuńska skrajnie prawicowa, faszystowska i paramilitarna organizacja polityczna, działająca w okresie międzywojennym i podczas II wojny światowej.]

To było niezwykle skuteczne narzędzie terroru.

Bo jeśli człowiek jest bity przez strażnika, wie, kto jest jego wrogiem.

Ale co się dzieje, gdy bije go człowiek, którego uważał za przyjaciela?

Co się dzieje, gdy przyjaciel zmusza go do zdrady?

Co się dzieje, gdy ofiara sama zostaje zmuszona do zadawania cierpienia kolejnej ofierze?

Wtedy granica między katem a ofiarą zaczyna się rozpadać.

„Demaskowanie”

System Pitești posługiwał się tym, co nazywano „demaskowaniem”.

Najpierw więzień miał wyznać wszystko, co wcześniej ukrył podczas przesłuchań.

Nie wystarczało jednak powiedzieć prawdy.

Pod wpływem tortur człowiek mógł zacząć wymyślać rzeczy, których nigdy nie zrobił.

Miał wskazywać innych. Przyjaciół. Nauczycieli. Znajomych. Krewnych.

Każda informacja mogła stać się początkiem kolejnego aresztowania.

Ale na tym nie kończyła się „reedukacja”.

Następowała tak zwana demaskacja wewnętrzna.

Więzień miał wskazać tych, którzy okazali mu dobroć.

Człowieka, który podał mu jedzenie.

Kogoś, kto go pocieszył.

Lekarza, który potraktował go po ludzku.

Współwięźnia, który dodał mu odwagi.

Dobro samo stawało się dowodem winy.

A potem przychodził kolejny etap.

Człowiek miał zaatakować wszystko, co wcześniej uważał za święte.

Miał przeklinać własnych rodziców.

Wyrzekać się przyjaciół.

Ośmieszać swoje przekonania.

Więźniowie chrześcijańscy byli zmuszani do bluźnierstw przeciwko Chrystusowi i do profanowania rzeczy świętych. Źródła dotyczące Pitești opisują również szczególnie brutalne formy religijnego upokorzenia. (Ancient Faith)

Celem nie było już zdobycie informacji.

Celem było zniszczenie dawnej tożsamości człowieka.

Najbardziej perfidny etap

Ale nawet to nie było najgorsze.

Przychodził moment, w którym więzień musiał udowodnić, że został złamany.

Jak?

Miał pobić innego więźnia.

Często człowieka, którego znał.

Czasem przyjaciela.

Czasem kogoś, kto wcześniej pomagał mu przetrwać.

W ten sposób system stawiał ofiarę przed strasznym wyborem:

albo cierpieć, albo zadawać cierpienie.

I właśnie tutaj kryło się coś jeszcze bardziej niszczącego niż ból fizyczny.

Wstyd. Człowiek mógł przeżyć pobicie. Mógł przeżyć głód, zimno, bezsenność.

Ale co miał zrobić z pamięcią, że własnymi rękami skrzywdził człowieka, którego kochał?

Komuniści odkryli w ten sposób jedną z najbardziej mrocznych prawd o ludzkiej naturze: człowieka można zranić bólem, ale można też zranić go własnym poczuciem winy.

Chciano doprowadzić więźnia do miejsca, w którym nie tylko bałby się oporu.

Chciano, żeby gardził samym sobą.

Ofiary stawały się narzędziami systemu

To właśnie czyniło Pitești tak przerażającym.

System nie potrzebował osobnego kata dla każdego więźnia.

Ofiara mogła zostać wykorzystana przeciwko kolejnej ofierze.

A człowiek, który został złamany, mógł zostać zmuszony do łamania innych.

Nie oznacza to oczywiście, że odpowiedzialność za system znikała.

Przeciwnie.

Badania historyczne wskazują na rolę administracji więziennej i Securitate. Późniejsze procesy komunistyczne próbowały jednak przerzucić główną odpowiedzialność na samych więźniów, przedstawiając wydarzenia jako działalność legionistów, która miała rzekomo skompromitować reżim. (pitestiprison.org)

Była to wygodna narracja.

Pozwalała państwu powiedzieć: „To nie my. To oni.”

Tymczasem w 1957 roku skazano kilku funkcjonariuszy więziennych za umożliwianie terroru, ale osoby stojące wyżej w aparacie bezpieczeństwa nie zostały właściwie rozliczone.

Setki młodych ludzi

Według Memorialu Pitești przez system tortur przeszło około 600 studentów, a co najmniej 11 zmarło bezpośrednio wskutek przemocy. „Demaskowania” w Pitești trwały od listopada 1949 do maja 1951, a podobne praktyki przenoszono później do innych miejsc, szczególnie do Gherli.

To jednak tylko liczby. Za każdą z nich stał człowiek. Syn. Brat. Przyjaciel. Student.

Ktoś, kto miał przed sobą całe życie.

Kiedy system zaczął się rozpadać

Władze komunistyczne w końcu postanowiły zakończyć program.

Nie oznaczało to jednak publicznego przyznania się do odpowiedzialności.

W 1954 roku odbył się proces Eugen Țurcanu i innych więźniów.

22 osoby skazano na śmierć, choć nie wszystkie wyroki wykonano. 17 grudnia 1954 roku rozstrzelano 16 osób, wśród nich Țurcanu. (pitestiprison.org)

Był to proces przeprowadzony przez komunistyczne państwo i nie odsłonił całej odpowiedzialności aparatu bezpieczeństwa.

Najważniejsi ludzie stojący wyżej pozostali poza właściwym wymiarem sprawiedliwości. (Memorial Sighet)

Państwo próbowało więc kontrolować nie tylko więźniów.

Próbowało również kontrolować pamięć o tym, co zrobiło.

Ale pamięci nie udało się całkowicie zniszczyć.

Gheorghe Calciu

Jednym z najbardziej niezwykłych świadków Pitești był Gheorghe Calciu-Dumitreasa.

Sam nie był wyłącznie bierną ofiarą.

Pod wpływem tortur został zmuszony do udziału w systemie „reedukacji” i bicia innych więźniów. Później jednak zdobył się na odwagę, by mówić o odpowiedzialności aparatu bezpieczeństwa.

Jego życie po Pitești stało się świadectwem niezwykłej przemiany.

Został prawosławnym księdzem.

Stał się krytykiem komunizmu.

A kiedy w latach siedemdziesiątych wygłaszał odważne kazania skierowane do młodych ludzi, władze ponownie go aresztowały. (AGERPRES)

Jego historia pokazuje coś ważnego.

Człowiek może zostać straszliwie złamany, ale jego historia nie musi skończyć się w miejscu jego upadku.

Nadzieja, której nie przewidzieli oprawcy

I tutaj dotykamy być może najważniejszej lekcji Pitești.

Komuniści mogli kontrolować ciało.

Mogli zamknąć człowieka.

Mogli go bić.

Mogli pozbawić go snu.

Mogli zmusić go do wypowiedzenia słów, których sam nienawidził.

Mogli nawet zmusić go do skrzywdzenia drugiego człowieka.

Ale nie mogli ostatecznie stać się Bogiem jego sumienia.

Nie mogli sprawić, że człowiek przestanie być odpowiedzialny przed Bogiem.

I nie mogli wymazać możliwości opamiętania i nawrócenia.

To jest różnica ogromna.

Człowiek może zrobić coś strasznego pod wpływem terroru.

Może zdradzić.

Może upaść.

Może dopuścić się rzeczy, których później będzie się wstydził do końca życia.

Ale dopóki żyje, opamiętanie pozostaje możliwe.

A chrześcijańska nadzieja idzie jeszcze dalej.

Nie polega na tym, że człowiek może sam wymazać swoją winę.

Polega na tym, że Chrystus może przebaczyć grzesznikowi.

Krzyż Chrystusa mówi, że najgorszym słowem o człowieku nie jest to, co zrobił jego oprawca.

Nie jest nim nawet to, co człowiek zrobił sam.

Ostateczne słowo należy do Boga.

Dlatego człowiek, który całe życie nosi w sobie pamięć własnego upadku, może powiedzieć:

„Zgrzeszyłem. Zrobiłem rzeczy, których nie mogę cofnąć. Ale moja wina nie jest większa niż łaska Chrystusa.”

To nie unieważnia zbrodni.

Nie usuwa konsekwencji.

Nie udaje, że zło nie było złem.

Ale oznacza, że zło nie musi mieć ostatniego słowa.

Dziś w miejscu tortur jest kaplica

Jest jeszcze jeden niezwykły szczegół.

W dawnej „Camera 4 Spital” — jednej z przestrzeni szczególnie związanych z brutalną fazą eksperymentu — znajduje się dziś prawosławny paraklis.

W 2014 roku urządzono tam kaplicę. Dziś odbywają się tam nabożeństwa i Święta Liturgia. (pitestiprison.org)

Pomyśl o tym obrazie.

W miejscu, w którym ludzie byli zmuszani do bluźnierstwa, rozbrzmiewa modlitwa.

W miejscu, gdzie próbowano odebrać człowiekowi godność, wspomina się ofiary.

W miejscu, w którym chciano zniszczyć wiarę, ludzie przychodzą się modlić.

Komuniści chcieli udowodnić, że można wybić z człowieka Boga.

Chcieli zniszczyć przyjaźń, rodzinę, sumienie i wiarę.

Chcieli stworzyć „nowego człowieka”.

Ale system upadł.

Więzienie pozostało jako świadectwo.

A w jednym z miejsc, gdzie próbowano zniszczyć wiarę, dziś odprawiana jest Liturgia.

To niezwykle mocny obraz historii.

Człowiek może próbować zająć miejsce Boga.

Może próbować kontrolować ludzkie ciało, myśli i sumienie.

Może przez jakiś czas wydawać się wszechmocny.

Ale nie jest.

Bo państwo nie jest Bogiem.

Partia nie jest Bogiem.

Oprawca nie jest Bogiem.

I nawet własne poczucie winy nie jest Bogiem.

Ostatnie słowo należy do Chrystusa.

A tam, gdzie człowiek mówi: „To już koniec”, Ewangelia może powiedzieć:

„Nie. Dopóki jest życie, jest możliwość opamiętania. A tam, gdzie jest Chrystus, jest także przebaczenie i odkupienie.”

Pitești pokazuje jak potężna jest presja, tortura i grzech.

Chrześcijańska pointa brzmi:

Oprawca może zranić sumienie człowieka, ale nie może przejąć miejsca Boga. Może zmusić człowieka do strasznych czynów, ale nie może odebrać mu możliwości opamiętania. Może próbować wymazać obraz Boga z ludzkiego serca, ale nie może zniszczyć panowania Boga nad człowiekiem.

Pitești można bardzo mocno połączyć z Ewangelią: Psalm 51, Łukasz 23:39–43, Rz 8:1, 1 Kor 6:9–11 oraz 1 Tm 1:12–16. Szczególnie historia Pawła jest przejmująca w zestawieniu z Pitești: człowiek może mieć za sobą rzeczy, które stają się częścią jego historii na zawsze, a jednak łaska Chrystusa jest większa niż jego przeszłość.